Onderzoek: brede kansen voor chemie- en materialensector in defensieketen

De Nederlandse chemie- en materialensector speelt een belangrijke rol in de defensieketen. Die rol is essentieel voor militaire weerbaarheid, leveringszekerheid en innovatie in Nederland en Europa. Tegelijk staat de sector onder druk door internationale afhankelijkheden, hoge kosten en een beperkte vraag.

Dat blijkt uit onderzoek van PwC en TNO naar de rol van de Nederlandse chemie- en materialensector in het vergroten van de strategische relevantie van Nederland voor Defensie. Specifiek is hiervoor gekeken naar zes materiaalgroepen: energetische materialen, corrosiebestendige coatings, sterke vezels en lichtgewicht composieten, technisch keramiek, additive manufacturing en metamaterialen. Voor deze materialen is de Europese waardeketen in kaart gebracht, met nadruk op Nederlandse posities en afhankelijkheden. De resultaten zijn woensdag gepresenteerd in Nieuwspoort en aangeboden aan minister Stientje van Veldhoven (EZK) en staatssecretaris Derk Boswijk (Defensie).

Unieke capaciteiten

De studie toont aan dat de Nederlandse industrie voor chemie en materialen over unieke capaciteiten beschikt die strategisch relevant zijn voor de Europese krijgsmachten, zoals een grote basischemie en de unieke productie van sterke vezels, gemaakt van aramide en polyethyleen. Deze materialen zijn nodig voor ballistische bescherming. Ook beschikt Nederland over hoogwaardige productie van technisch keramiek, waaronder siliciumcarbide. Dit materiaal wordt gebruikt in pantsering, zoals beschermende kleding en voertuigbescherming. Daarnaast is er een breed veld van innovatieve bedrijven die werken aan nieuwe materiaaltoepassingen.

Kwetsbaarheden

Tegelijkertijd signaleren de onderzoekers dat deze positie niet vanzelfsprekend is. De sector heeft te maken met hoge energiekosten en stevige internationale concurrentie, onder meer uit China. Ook bestaat er afhankelijkheid van grondstoffen en producten uit niet-Europese landen. Deze kwetsbaarheden raken direct aan de leveringszekerheid voor Defensie.

Raakvlak Defensie en chemie

Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de ministeries van Defensie en Economische Zaken en Klimaat en ChemistryNL, met oog op de veranderende veiligheidscontext in Europa. VNCI zat in de stuurgroep en heeft input opgehaald bij de achterban. “We zijn blij dat deze zes waardeketens rond ammunitie en slimme materialen nader zijn onderzocht”, zegt Lisanne Blom, beleidsadviseur Innovatie bij de VNCI, “maar we moeten niet vergeten dat het raakvlak tussen Defensie en chemie veel groter is dan deze materiaalgebieden alleen. Het is daarbij van belang dat in de vervolggesprekken tussen (bedrijven uit) de sector en Defensie ook gekeken wordt naar de potentie en kansen voor Nederlandse chemiebedrijven buiten de (tot nu toe) onderzochte waardeketens.”

Actieagenda

Op basis de resultaten van de studie hebben de onderzoekers een actieagenda opgesteld met drie hoofdrichtingen.

De eerste richting is het borgen van toegang tot basischemie. Deze vormt de basis voor veel defensietoepassingen. Behoud van bestaande productie is hiervoor belangrijk. Dit vraagt om een concurrerende industrie, waarbij verduurzaming en kostenniveau in balans zijn. In sommige gevallen kan gerichte ondersteuning nodig zijn. Daarnaast zien de onderzoekers kansen in alternatieve productiemethoden, zoals kleinschalige en biobased productie.

De tweede richting is het versterken van strategisch relevante productiecapaciteit. Voor deze zogeheten assets is een solide businesscase nodig. Een gelijk internationaal speelveld is daarbij een belangrijke voorwaarde. Als dat onvoldoende effect heeft, kan ondersteuning nodig zijn via bijvoorbeeld afnamezekerheid of financiële instrumenten.

De derde richting richt zich op innovatie en samenwerking. De onderzoekers benadrukken het belang van een goed functionerend ecosysteem. Daarin worden vraag en aanbod beter op elkaar afgestemd. Gerichte financiering en snellere toepassing van innovaties door Defensie kunnen helpen om nieuwe technologie sneller op te schalen.

Het onderzoek laat zien dat de Nederlandse chemie en materialensector een belangrijke bijdrage kan leveren aan veiligheid en weerbaarheid. Tegelijk vraagt dit om gerichte keuzes en samenwerking tussen overheid en industrie. Alleen zo blijft deze strategische capaciteit behouden voor Nederland en Europa.

Meer weten?

Lees het onderzoek ‘Chemie en materialen voor Defensie’