Column Gijs van der Zanden: 'Wie niets kiest, krijgt alles terug'
Nederland anno 2030. Het land is schoner dan ooit. Niet door klimaatacties, maar omdat er niets meer over is om te vervuilen. Er wordt op 29 oktober opnieuw gestemd, maar niets gekozen. Chemiebedrijven kiezen wél en stemmen met hun voeten.
Ik vermoed dat de laatste installatie ergens rond 2029 zal sluiten. Plechtig, traag, begeleid door een dialoogcirkel, drie gesubsidieerde kunstenaars en een beleidsmedewerker die stikstof nog altijd verwart met stikstofdioxide.
Hoe kan dat? In 2025 - midden in een exodus van productie - verschijnt een strategie van de VNCI. Een kraakhelder pleidooi voor chemische ruggengraat: opgemaakt in kalme kleuren, maar zorgvuldig genegeerd. Terwijl de industrie vraagt om aansluitingen, biedt de overheid ‘procesregie’.
De gevolgen tegen 2030? SABIC laat Goldman Sachs een Marktplaats-advertentie schrijven en stuurt het personeel via Amsterdam naar Jubail. Avantium wordt de trots van de Poolse chemie en opent daar de Poolse Ethanol Fabriek (PEF) die grondstoffen maakt voor biobased PE. Chemelot herpositioneert zich als educatief schapenweiland. Schoolklassen leren er duurzaam kleien, begeleid door een parttime herder met een master chemische technologie. Wat resteert is een CO₂-neutraal niemandsland vol beleidsakkoorden, lege laboratoria en oud-ingenieurs die nu als transitievangers fungeren in PowerPoint.
Maar stel dat Nederland in 2025 wél kiest? Niet voor praattafels vol cirkelredeneringen en gecomposteerde meningen maar voor iets tastbaars: moleculen en infrastructuur welteverstaan. Industriebeleid dat niet zwelgt in zelfkastijding op circulair pluche. Sterk beleid zoals de VNCI voorstelt en zonder het ecologische equivalent van boetedoening vermomd als stikstofstrategie. Dan sissen in Geleen elektrisch gestookte krakers met netverzwaring ontworpen door ingenieurs. Safe and sustainable by design is dan geen subsidieslogan maar een strategisch voordeel. De circulaire economie floreert via fabrieken, producten, processen en ja: ook winst. Jongeren kiezen weer voor reactorkunde boven ‘zingeving’. Duurzame producten komen gewoon uit Rotterdam en de rommel kan blijven liggen in Shanghai. Nederland is geen moreel baken met lege handen, maar wordt een kenniseconomie met autonomie én emissiereductie.
Want de keuze is nooit chemie óf klimaat. Het is chemie hier óf ergens anders. Wie niets kiest, krijgt alles terug: malaise, afhankelijkheid en alle milieuschade keurig uitbesteed aan de onderkant van de wereldeconomie.
Zelfs nu is het niet te laat. Transitie is geen gevoel, geen mist in een brochure met geurend papier. Het is een vak. Met druk, massa, temperatuur en fouten die je meten kunt. Het begint bij atomen. Niet bij strategietafels of denktanks die CO₂ reduceren via zingeving. Pas als we weer bouwen wat écht bestaat, krijgt dit land een toekomst die niet alleen deugt, maar ook wérkt. De rest is compost voor de geschiedenis.
Deze column werd geschreven door Gijs van der Zanden en gepubliceerd in Chemie Magazine 4. Gijs is oprichter van Chemploy en ChemXpro. Hij brengt schaarse expertise samen en levert projecten op voor een toekomst die begint met een solide business case en eindigt met een installatie die gewoon werkt.