De chemische industrie draait 24 uur per dag, zeven dagen per week. Om productieprocessen continu en veilig te laten verlopen, werken veel medewerkers daarom in ploegendienst. Afhankelijk van het bedrijf gebeurt dat in verschillende roosters, zoals een twee-, drie-, vier- of vijfploegendienst. Vooral de vijfploegendienst komt veel voor in de chemische industrie, omdat deze een continue bezetting mogelijk maakt met afwisseling van ochtend-, middag- en nachtdiensten. Ploegendienst vraagt flexibiliteit en vakmanschap, maar kan ook een flinke impact hebben op het energieniveau en de werk-privébalans van medewerkers. Steeds meer chemiebedrijven zoeken daarom naar manieren om duurzame inzetbaarheid te ondersteunen. Een van die oplossingen is parttime werken in ploegendienst: een relatief nieuwe ontwikkeling die medewerkers meer ruimte biedt om werk en privé beter in balans te brengen, zonder in te leveren op de continuïteit van de productie. Qua planning is het beslist een uitdaging, maar dat weerhield BASF in Heerenveen er niet van om deze mogelijkheid aan te bieden aan de werknemers. 

Waar komt het idee voor parttime werken in ploegendienst vandaan?

Marieke: “De wens bestond al langer om meer flexibiliteit te bieden aan medewerkers in de vijfploegendienst. Tegelijkertijd wilden we kijken hoe we beter konden inspelen op individuele behoeften. Denk aan duurzame inzetbaarheid, een goede werk-privébalans en aantrekkelijk werkgeverschap. Maar ook gelijke kansen speelden een belangrijke rol. Medewerkers in dagdienst hadden al de mogelijkheid om parttime te werken, terwijl dat voor operators in ploegendienst veel lastiger was.”

Was dat eenvoudig te realiseren?

Marieke: “Nee, zeker niet. Het roosteren van een vijfploegendienst is op zichzelf al complex. Daarnaast hebben we te maken met verschillende werkplekken waarvoor operators specifieke opleidingen en certificeringen nodig hebben. Je kunt medewerkers dus niet zomaar uitwisselen. Dat maakt het organiseren van parttime werk best uitdagend.”

Hoe hebben jullie het aangepakt?

Marieke: “We hebben er een gezamenlijk project van gemaakt. Samen met het management, de ondernemingsraad en externe specialisten hebben we onderzocht wat mogelijk was. Ook hebben we medewerkers erbij betrokken om hun wensen en ervaringen op te halen. Vervolgens hebben we gekeken hoe we parttime werken praktisch konden inpassen zonder dat dit gevolgen heeft voor veiligheid, kwaliteit en continuïteit.”

Wat waren daarbij de belangrijkste randvoorwaarden?

Marieke: “Het belangrijkste is dat we de bezetting op orde houden en dat we veilig en kwalitatief kunnen produceren. Daarom moeten we minimaal een half jaar van tevoren weten of iemand gebruik wil maken van de regeling, zodat we daar in de planning rekening mee kunnen houden. Daarnaast hebben we een roulatiesysteem ontwikkeld waarmee vrije dagen op een eerlijke manier worden verdeeld. Op die manier blijft het rooster werkbaar voor iedereen.”

Maken vooral oudere medewerkers gebruik van de regeling?

Marieke: “Nee hoor, er is diversiteit in leeftijden. Natuurlijk zijn er medewerkers die richting het einde van hun loopbaan meer behoefte hebben aan herstel en extra vrije tijd. Maar we zien ook jongere collega’s die bewust kiezen voor een betere werk-privébalans. Dat sluit aan bij wat veel werknemers tegenwoordig belangrijk vinden. Daarom bieden we deze mogelijkheid aan iedereen aan.”

Hoeveel medewerkers maken inmiddels gebruik van de regeling?

Marieke: “Inmiddels maakt iets minder dan twintig procent van de ploegendienstmedewerkers gebruik van parttime werken. Dat percentage groeit geleidelijk. Dat geeft ons de ruimte om het goed te organiseren en waar nodig aanpassingen te doen.”

Wat levert de regeling op voor medewerkers?

Marieke: “De reacties zijn ontzettend positief en daar ben ik trots op. Medewerkers geven aan dat ze meer balans ervaren tussen werk en privé. Sommigen hebben meer tijd voor hun gezin of hobby’s, anderen merken dat hun energiebalans verbetert. Uiteindelijk draait het erom dat onze medewerkers prettig kunnen werken en zich goed voelen.”

Zijn er ook uitdagingen?

Marieke: “De grootste uitdaging blijft de planning en bezetting. Dat vraagt extra aandacht. Maar die uitdaging weegt ruimschoots op tegen de voordelen. Als medewerkers enthousiast zijn en aangeven dat de regeling bijdraagt aan hun welzijn en werkplezier, dan is dat voor ons het belangrijkste resultaat.”

Wat betekent dit voor BASF als werkgever?

Marieke: “We vinden het belangrijk om medewerkers mogelijkheden te bieden die passen bij verschillende levensfasen en behoeften. Dat draagt bij aan duurzame inzetbaarheid, maar ook aan aantrekkelijk werkgeverschap. Uiteindelijk draait het om onze mensen. Als zij tevreden zijn en goed in hun vel zitten, profiteert iedereen daarvan.”

Welk advies zou je andere bedrijven geven?

Marieke: “Dit is geen regeling die je zomaar even invoert. Het vraagt om een grondige analyse, goede voorbereiding en betrokkenheid van verschillende partijen. Maar het is absoluut de moeite waard om te onderzoeken. Wij merken iedere dag hoeveel het voor medewerkers kan betekenen. Het is een complexe puzzel, maar als je ziet hoe positief medewerkers reageren, weet je waar je het voor doet.”

Waarom heb je gekozen voor parttime ploegendienst?

“De belangrijkste reden was mijn gezondheid. Ik merkte dat ik steeds vermoeider raakte en in het normale ploegenschema onvoldoende herstelde. Sinds ik parttime werk, heb ik meer rustmomenten en kan ik beter opladen. Ik heb nu zelfs één keer per maand acht aaneengesloten vrije dagen. Dat merk ik echt aan mijn energie.”

Wat heeft de regeling je opgeleverd buiten het werk?

“Vooral meer balans. Ik heb veel hobby’s, zoals kunstschilderen, gitaar spelen en sporten. Ik sport nu vier keer per week en heb ook meer tijd voor mijn partner. En soms is het ook gewoon fijn om een dag helemaal niets te hoeven doen. Daarnaast zie ik het als een mooie voorbereiding op mijn pensioen, dat over een paar jaar in zicht komt. Ik leer nu al hoe het is om meer vrije tijd te hebben.”

Heeft de overstap financiële gevolgen gehad?

“Zeker. Twee dagen minder werken per cyclus betekent ongeveer een derde minder salaris en ploegentoeslag. Dat is een flinke stap. Gelukkig kan ik dat financieel dragen. Ik zie zaken als vakantiegeld, de dertiende maand en een eventuele bonus meer als extra’s. Maar ik realiseer me dat dit voor jongere collega’s, bijvoorbeeld met opgroeiende kinderen, veel lastiger kan zijn.”

Zou je de regeling aan anderen aanbevelen?

“Ja, absoluut. Maar iedereen moet wel zijn eigen financiële situatie bekijken. Voor mij weegt de winst in gezondheid en energie ruimschoots op tegen het inkomensverlies. Voor anderen kan die afweging anders uitpakken.”

Je bent niet direct naar twee dagen minder per cyclus gegaan. Waarom niet?

“Ik ben begonnen met één dag minder per cyclus. In de praktijk kwam dat neer op twee dagen minder in de ene cyclus en geen vrije dag in de volgende. Daardoor hield ik soms zes werkdagen achter elkaar en daar zag ik steeds meer tegenop. Daarom ben ik later overgestapt naar twee vaste dagen minder per cyclus. Dat past beter bij mijn behoefte aan herstel.”

Wat maakt het huidige rooster prettig?

“De voorspelbaarheid. Mijn vrije dagen liggen vast en kunnen niet zomaar verschoven worden. Dat geeft rust. Ik kan mijn hobby’s, sport en privéleven beter plannen en weet precies waar ik aan toe ben. Ik had de fulltime ploegendienst waarschijnlijk wel kunnen volhouden tot mijn pensioen, maar de vraag is of dat gezond was geweest. Uiteindelijk vind ik gezondheid belangrijker dan inkomen.”

Hoe wordt de regeling binnen het bedrijf ervaren?

“De collega’s die gebruikmaken van de regeling zijn er enthousiast over. Voor de één draait het om gezondheid, voor de ander om meer vrije tijd, maar de uitkomst is meestal hetzelfde: meer balans en meer tevredenheid. Voor mij heeft deze stap een wereld van verschil gemaakt. Ik heb meer energie, herstel beter en geniet meer van mijn vrije tijd.”