Philipp Sauer is sinds 2023 verantwoordelijk voor handels- en douanebeleid bij Cefic. Samen met zijn collega behandelt hij alle relevante kwesties voor de chemische industrie op deze twee gebieden.

Welke veranderingen op de wereldmarkt zie jij die van invloed zijn op de chemische industrie in Europa?

“De wereldwijde markt ontwikkelt zich in een razendsnel tempo, vooral sinds januari met de beleidsmaatregelen die door president Trump zijn geïntroduceerd. Maatregelen die grote gevolgen hebben voor de chemische industrie, die wereldwijd opereert. Daarnaast zijn er langzamere, meer systemische veranderingen zoals de opkomst van China en India, digitalisering, de vierde industriële revolutie aangedreven door AI, oorlogen en pandemieën. Dit alles maakt de wereld complexer en volatieler.”

Wat zijn de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen voor de Europese chemie?

“Europa is nog steeds een leider op het gebied van R&D en duurzaamheid, met veel patenten en innovaties, vooral op het gebied van speciale chemicaliën. Zwaktes zijn onder andere de hoge energieprijzen in vergelijking met de VS en de Golfstaten, en een complex regelgevingskader. Een kans ligt in het feit dat ongeveer negentig procent van de wereldwijde groei buiten Europa plaatsvindt, wat exportmogelijkheden biedt. Een bedreiging komt van importdruk, die sinds 2023 een scherpe toename van antidumpingmaatregelen heeft veroorzaakt.

Het Chemical Industrial Action Plan (CIAP) is een belangrijke stap voor de versterking van de Europese chemische industrie. En een cruciaal signaal aan mondiale investeerders, aangezien het CIAP concrete acties omvat, waaronder handelsbeleid, die een strategische richting geven aan Europese beleidsmakers om de energiekosten te verlagen, de regelgevende complexiteit te vergemakkelijken en de transformatie van de sector te ondersteunen.”

Eind juli werd bekend dat president Trump en EC-voorzitter Von der Leyen een handelsdeal hebben gesloten. Minder erg dan verwacht, maar wel met gevolgen. Wat is volgens jou de invloed van het Amerikaanse handelsbeleid op de chemiesector in Europa?

“De Verenigde Staten zijn onze belangrijkste handelspartner. In 2024 had de totale handel in chemische producten tussen de VS en Europa een waarde van ongeveer zeventig miljard euro, met een handelsoverschot van tien miljard voor Europa (veertig miljard aan export van Europa naar de VS en dertig miljard van de VS naar Europa). De nieuwe Amerikaanse tarieven van vijftien procent en de onzekerheid rond het beleid vergroten het risico voor de Europese

chemische industrie en kunnen de nauw geïntegreerde trans-Atlantische waardeketen verstoren. Het brengt ook het risico met zich mee dat investeringen worden vertraagd. Tegen deze achtergrond roepen Cefic en de American Chemistry Council (ACC) op tot een bindende sectorale overeenkomst over chemische producten als een belangrijke uitkomst van de uitvoering van de VS-EU-overeenkomst.

Een andere grote zorg is dat het handels- en tariefbeleid van de VS leidt tot een verschuiving van de invoer naar de markten van Europa en andere derde landen, waardoor chemische producten uit de EU worden verdrongen. Om eventuele invoerpieken uit derde landen nauwlettend te volgen, heeft de EC een nieuwe Import Surveillance Task Force opgericht om mogelijke handelsverdragen op de EU-markt te monitoren.”

Een ander probleem is de overcapaciteit uit China, wat zijn daar de gevolgen van?

"China is nu de grootste markt in de chemische industrie, goed voor ongeveer 43 procent van de wereldwijde chemische verkoop. De voorspelling is dat dit tegen 2030 bijna vijftig procent zal zijn. Europese bedrijven investeren en exporteren veel naar China, maar de relatie wordt complexer door overinvesteringen en staatsgestuurd industrieel beleid. China bouwt veel nieuwe capaciteit die niet altijd volledig kan worden verbruikt op de Chinese markt en daarom wordt geëxporteerd, wat leidt tot wereldwijd overschot. Dit is niet alleen een Chinees probleem, maar een wereldwijd fenomeen. Staatssteun in China leidt tot marktverstoring. In Europa zijn dergelijke ondersteuningsmaatregelen beperkter vanwege de nauwe naleving van de WTO-regels, wat betekent dat Europese bedrijven concurreren op een ongelijk speelveld."

Wat kunnen we doen tegen deze overcapaciteit?

“Als dit leidt tot oneerlijke handelspraktijken, zijn er handelsverdedigingsinstrumenten onder de WTO-wetgeving: antidumpmaatregelen (gericht op bedrijfsspecifieke dumping), tegensteunmaatregelen (ook wel compenserende maatregelen genoemd, gericht op staatssteun) en safeguardmaatregelen (gericht op een plotselinge toename van import). Elk instrument heeft specifieke voorwaarden en toepassingsgebieden, waarbij safeguardmaatregelen tot nu toe zelden zijn gebruikt, met momenteel slechts één nieuwe zaak over mangaan- en silicium-gebaseerde legeringselementen in onderzoek. De enige safeguardmaatregel die momenteel van kracht is, is voor staalproducten.”

Bij een antidumping-onderzoek moeten bedrijven aan strikte voorwaarden voldoen om een zaak te starten en is tijdrovend. Het officiële proces duurt dertien tot veertien maanden, met mogelijke voorlopige maatregelen na zeven tot acht maanden. Het verzamelen van de nodige gegevens om een zaak te starten, vooral in een gefragmenteerde industrie, kost veel tijd en moeite. Sommige bedrijven kiezen er daarom voor om geen actie te ondernemen.

Niettemin zien we sinds 2023 een toename van het aantal antidumpingzaken in de chemische industrie. We verwachten dat deze trend zich voortzet, deels als gevolg van wereldwijde handelsverschuivingen en toenemende importconcurrentie, onder andere uit China. Ongeveer de helft van alle in 2024 ingediende antidumpingzaken betreft chemische producten. In 2025 zijn er al vijf antidumpingzaken ingediend in de chemische sector (zoals adipinezuur, fosforzuur, PET, BDO, tereftaalzuur). Onlangs werd een zaak over epoxy afgerond, wat leidde tot vijf jaar aanvullende antidumpingheffingen."

Wat moet de Europese chemische industrie doen volgens jou?

“Het handelsbeleid van de EU moet zich aanpassen. In een steeds complexer en onzekerder geopolitiek en economisch landschap moeten we ervoor zorgen dat de lange termijn concurrentiepositie van de EU behouden kan blijven. Cefic roept daarom op tot een goed afgestemd EU-handelsbeleid dat vrij, eerlijk, duurzaam en veerkrachtig moet zijn en nauw aansluit bij de EU-industriestrategie. We streven een dubbel doel na. Aan de ene kant de handelsbelemmeringen blijven verlagen en vrijhandelsakkoorden sluiten met belangrijke handelspartners. Anderzijds moet Europa zich niet alleen richten op handel met China en de VS, maar ook op andere markten. Diversificatie is het antwoord, door te kijken naar dichtbijgelegen partners zoals het Verenigd Koninkrijk (de op twee na grootste markt voor de Europese chemische industrie), Oekraïne, de Balkan en Turkije, en meer afgelegen opkomende markten zoals India, Azië en Afrika. Het onderhandelen en ratificeren van lopende vrijhandelsovereenkomsten is een belangrijk onderdeel van dit doel. Daarnaast is er een effectievere en responsievere handelsdefensie nodig. Om dat te kunnen realiseren hebben we de Europese Commissie gevraagd om versterking van minimaal twintig extra fulltime medewerkers om handelsdefensiezaken te behandelen.”